Mapa strony Kontakt

Powiat Bolesławiecki Gmina Pieńsk Gmina Węgliniec Powiat Zgorzelecki

Walory przyrodnicze

Bory Dolnośląskie to nazwa jednego z największych, zwartych kompleksów leśnych w Europie Środkowej, o powierzchni 1650 kilometrów kwadratowych.

Płaski krajobraz Borów Dolnośląskich urozmaicają wzniesienia ostańcowe, z których najwyższe to Czartowska Góra o wysokości 247 m n.p.m. (gm. Węgliniec), meandrujące doliny rzeczne, odcięte starorzecza i liczne śródleśne stawy. Występują tu również wydmy śródlądowe, a w zagłębieniach terenu torfowiska.

Świat roślin Borów Dolnośląskich zdeterminowany jest przeważającym typem występujących tu gleb, jakimi są bielice rozwinięte na piaskach drobnoziarnistych i słabo gliniastych, przy niezbyt niskim poziomie wód gruntowych. Gleby te stosunkowo ubogie, mało użyteczne dla rolnictwa, porastają olbrzymie kompleksy leśne.

Pierwotnie panował tu bór świeży i mieszany, czyli wielogatunkowe zespoły leśne z udziałem sosny poniżej 20%, z licznymi gatunkami drzew liściastych, wśród których dominował dąb szypułkowy i bezszypułkowy, osika, brzoza brodawkowata oraz olsza czarna, i z bogatym runem i podszyciem. Do dziś zachowały się większe fragmenty borów świeżych w Puszczy Zgorzeleckiej i Osiecznickiej.

Miejsce borów świeżych zajął bór suchy z królującą sosną zwyczajną, obok której nielicznie pojawia sie brzoza i dąb. Podszycie jest stosunkowo rzadkie (np. jałowce), dlatego bór jest „prześwietlony”. W runie występuje brusznica (jagoda czarna, borówka), ciepłolubne trawy i paprocie, macierzanka i wrzos. Wielkie jest bogactwo gatunków mszaków i porostów a przede wszystkim grzybów.

Puszcza Zgorzelecka

Rzadkie na obszarze Borów Dolnośląskich są lasy o „wilgotnym” charakterze. Dąbrowy czy buczyny występują tylko na najżyźniejszych glebach. Na niewielkich żyźniejszych obszarach, bardziej zasobnych w wodę, zachowały się bory bagienne i olsy, z ciekawą roślinnością atlantycką oraz torfowiskową, która w większości podlega ochronie gatunkowej. Najcenniejszymi roślinami są: ginący w Polsce wrzosiec bagienny; silnie trujący wawrzynek wilczełyko; owadożerna rosiczka okrągłolistna; coraz rzadsze widłaki: goździsty i cyprysowaty, wroniec widlasty i widłaczek torfowy; rzadkie paprotniki: długosz królewski, pióropusznik strusi, galuszka kulecznica, podrzeń żebrowiec; storczykowata kukułka Fuchsa; zagrożone wymarciem ponikło wielołodygowe.

W okolicach Węglińca znajduje się unikat florystyczny: ostatnie w Polsce niżowe stanowisko sosny błotnej, będącej reliktem epoki lodowcowej. Sosna błotna łączy cechy sosny zwyczajnej i górskiej kosodrzewiny, dlatego czasami nazywa się ją dzrzewokosą. Węglinieckie sosny dorastają do 20 metrów wysokości.

Bory Dolnośląskie znane są z obfitości szlachetnych grzybów i borówek. Wiedzą o tym dobrze zbieracze runa leśnego, którzy każdego roku zjeżdżają tu nierzadko z odległych stron kraju.
Świat zwierząt Borów Dolnośląskich jest równie interesujący jak świat roślin. Z dużych ssaków licznie występują jelenie, sarny, dziki, lisy i zające, co stawia Bory Dolnośląskie w centrum zainteresowania myśliwych z kraju i zagranicy. Również licznie reprezentowane są gatunki mniejszych ssaków, takich jak: owadożerne jeże i ryjówki; rude i czarne wiewiórki; z gryzoni pospolite myszy i rzadkie już chomiki europejskie.

Niezwykle bogaty jest świat awifauny – około 150 gatunków ptaków lęgowych. Spotkać tu można gatunki niezwykle już rzadkie i zagrożone wymarciem. Należą do nich między innymi: kania czarna i rdzawa, bielik, puchacz, dudek, włochatka oraz kuraki leśne cietrzew i głuszec.

staw Krusza - gmina Pieńsk

Śródleśne stawy, mokradła i sztuczne stawy hodowlane są naturalnym środowiskiem licznych gatunków ptaków wodno-błotnych, takich jak: bąk, czapla siwa, żuraw, łabędź krzykliwy, gęś gęgawa, zimorodek i liczne kaczki (cyraneczki, tracz nurogęś i inne).

Ptaki drapieżne reprezentują: bielik, trzmielojad, kania rdzawa i czarna, krogulec, jastrząb, kobuz i błotniak stawowy.

Z płazów należy wymienić traszkę i ginącą salamandrę plamistą, a z gadów gniewosza plamistego – węża zagrożonego wymarciem i jedynego w Polsce węża jadowitego, jakim jest żmija zygzakowata, dość liczna w Puszczy Zgorzeleckiej i Osiecznickiej.

W śródleśnych stawach, rzekach i potokach przepływających przez Bory Dolnośląskie, żyje wiele gatunków ryb, cieszących się wielkim uznaniem wędkarzy. Są to: pstrąg potokowy, troć wędrowna, lipień, brzana, głowacz białopłetwy i węgorz. Obok nich bardziej pospolite są: karaś, kiełb, kleń czy okoń. Szczególnie zasobna w ryby jest Kwisa, w której doliczono się 26 gatunków.

Ciekawostką jest historia małża słodkowodnego o nazwie skójka perłorodna. Małż sławę swą zawdzięczał zdolności „produkowania” naturalnych pereł. Występował on licznie w wodach Kwisy, Nysy Łużyckiej oraz Witki. Jedno z ostatnich stanowisk skójki obserwowane było w wodach Kwisy w rejonie Osiecznicy.

Na terenie subregionu występują obszary prawnie chronione. Są to:

  • Rezerwat florystyczny „Brzeźnik” (Powiat Bolesławiecki – Gmina Bolesławiec, pow. 3,24 ha) – zlokalizowany na południowym skraju Borów Dolnośląskich; cenne stanowisko wrzośca bagiennego.
  • Rezerwat leśny „Torfowisko Borówki” (Powiat Bolesławiecki – Gmina Gromadka, pow. 37,42 ha) – ochronie podlega bór bagienny i torfowisko przejściowe.
  • Przemkowski Park Krajobrazowy (Powiat Bolesławiecki – Gmina Gromadka, pow. 11 226 ha, całkowita pow. 22 338 ha) – zróżnicowanie cennych siedlisk przyrodniczych, gatunków chronionych i walorów krajobrazowych.
  • Obszar chronionego krajobrazu „Wzgórze Grodziec” (Powiat Bolesławiecki – Gmina Warta Bolesławiecka, pow. 600 ha, całkowita pow. 2 180 ha) – wzgórze jest reliktem trzeciorzędowego wulkanizmu.
  • Użytek ekologiczny „Święte Jezioro”, (pow. 153 ha) – utworzony w 2003 r. w Gminie Osiecznica – Powiat Bolesławiecki).
  • Rezerwat ścisły „Torfowisko pod Węglińcem” o pow. 1,35 ha – unikatowe stanowisko sosny błotnej, zwanej drzewokosą – osobliwość na skalę europejską.
  • Rezerwat „Wrzosiec koło Piasecznej” o pow. 40 ha – obejmuje torfowisko wysokie z interesującą roślinnością prowincji atlantyckiej; piękne stanowisko wrzośca bagiennego, rosiczek i widłaków.

Obszary NATURA 2000 tworzą:

  • Fragment “Wrzosowisk Świętoszowsko-Ławszowskie” (pow. całkowita 10 141 ha) w Gminie Osiecznica (Powiat Bolesławiecki), na terenach opuszczonych poligonów wojskowych
  • Fragment ostoi “Dolina Dolnej Kwisy” (pow. całkowita 5 972 ha) - dolina Kwisy od Nowogrodźca po ujście rzeki do Bobru. Na tym odcinku Kwisa w znacznym stopniu zachowała swój naturalny charakter.
  • „Bory Dolnośląskie” (pow. całkowita 172 093,39 ha). Na obszarze ostoi wyprowadza lęgi 32 gatunki ptaków z Załącznika I Dyrektywy Ptasiej.
  • „Uroczyska Borów Dolnośląskich” – m.in. Stawy Parowskie, rezerwaty przyrody („Torfowisko pod Węglińcem”, „Wrzosiec koło Piasecznej” i „Żurawie Bagno”), dolina Czernej Wielkiej i Czernej Małej.
źródło: Koncepcja Subregionalnego Produktu Turystycznego „Bory Dolnośląskie”

Projekt i wykonanie: Istotne.pl Bolesławiec